Sevda necə öldürüldü və hadisə necə baş verdi?
Sevda 9 yanvar tarixində Tehranın kənarında keçirilən böyük etiraz aksiyaları zamanı həyatını itirib. Samiranın ifadəsinə görə, qızı bir toz qutusu üzərində dayanaraq şüarlar yelləyərkən, sağ tərəfdəki binanın damından bir snayper atəş açıb. Güllə birbaşa Sevdanın ürəyinə dəyib və o, anasının gözü qarşısında can verib.
Hadisənin baş verdiyi gün etirazçıların sayı xeyli çox idi. Samira bildirir ki, təhlükəsizlik qüvvələri (Basij və IRGC) ərazini əhatə etmişdi. Qızının ölümündən əvvəl Sevda ehtiyatlı davranmağa çalışmışdı; o, sırdaşlığını qorumaq üçün sır telefon kodunu və sırğalarını anasına və nənəsinə tapşırmışdı.
Təhlükəsizlik qüvvələrinin roluna dair iddialar
Samira hadisə yerində Basij və İslam İnqilab Keşikçiləri (IRGC) qüvvələrinin çoxluğunu müşahidə etdiyini vurğulayır. O, dövlətin bu günlərdə kütləvi qətlər törətmək üçün 'öldürmə əmri' verdiyini iddia edir. Bu iddialar, dövlətin etirazları qəddar şəkildə yatırmaq üçün istifadə etdiyi gücün göstəricisi kimi qiymətləndirilir.
Dövlət tərəfindən göstərilən təzyiqlər və qanunsuz hərəkətlər
Sevdanın cəsədini tapmaq və dəfn etmək prosesi Samira üçün əsl kabus halına gəlib. Ananın iddia etdiyinə görə, rəsmi qurumlar cəsədi vermək üçün ondan Sevdanın ölümünə 'terroristlərin' səbəb olduğunu deməsini tələb ediblər. Bu, rejimin öz etdiyini ört-basdır etmək üçün istifadə etdiyi bir taktika idi.
Dəfn mərasindən sonra da təzyiqlər dayanmayıb. Samira bildirir ki, kəşfiyyat orqanları ona qızını 'şəhid' kimi təqdim etməsi qarşılığında ev və digər imtiyazlar vəd ediblər. Bu təklif, ailənin xarici media ilə əlaqə saxlamasından çəkinən rejimin qorxu taktikasının bir hissəsi idi.
Samiranın qaçışı və xaricdəki mübarizəsi
Təzyiqlərin artması və qızının 40 günlük mərasimi zamanı təhlükənin yüksək olması Samiranı ölkədən qaçmağa məcbur edib. O, insan qaçaqmalçıları vasitəsilə çətin dağlıq əraziləri və çayları keçərək təhlükəli bir yol depən qaçış həyata keçirib. İndi xaricdə gizlənərək yaşayan Samira özünü 'rejimə qarşı təkbaşına ordunun üzvü' kimi təsvir edir.
Lakin qaçış ona hüzur gətirməyib. İran hakimiyyəti onun haqqında 'moharebeh' (Tanrıya qarşı savaş) daxil olmaqla bir sıra cinayətlər üzrə qeyri-məhkəmə qərarı ilə ittihamlar irəli sürüb. Bu ittiham, İran qanunlarına görə ölüm cəzası ilə nəticələnə bilər.
İran rəsmi qurumlarının mövqeyi və qarşı iddialar
İranın Londondakı səfirliyi bu hadisələrə fərqli baxış təqdim edir. Onların iddiasına görə, dinc və qanuni etirazlar ABŞ və digər xarici güclər tərəfindən ələ keçirilib, şiddətə sövq edilib və təhlükəsizlik pozulub. Rəsmi mənbələr ölümlərin bir hissəsinin təhlükəsizlik qüvvələrinin üzərinə qoyulduğunu bildirir.
Lakin insan hüquqları müdafiəçiləri bu izahatı qəbul etmir. Onlar qeyd edirlər ki, qurbanların əksəriyyəti sadəcə öz hüquqlarını müdafiə edən etirazçılardır. Bu ziddiyyətli məlumatlar hadisənin həqiqi miqyasının gizlədildiyini göstərir.
Key takeaways
- İran rəsmi mənbələri 3000-dən çox insanın öldürüldüyünü təsdiqləyir.
- Hrana qrupu ölümlərin sayının 7000-dən çox olduğunu hesablayır.
- Sevda 9 yanvarda Tehran yaxınlığındakı etirazlar zamanı snayper tərəfindən öldürülüb.
- Samira dövlət təzyiqlərindən qaçmaq üçün dağlıq ərazilər vasitəsilə ölkədən qaçıb.
- İran hakimiyyəti Samiranı 'moharebeh' ittihamı ilə təqib edir.
FAQ: Tez-tez verilən suallar
Sevdanın ölümü ilə bağlı rəsmi rəqəmlər nədir?
İran rəsmi qurumları etirazlar zamanı 3000-dən çox insanın öldürüldüyünü qəbul edir. Lakin Hrana kimi insan hüquqları təşkilatları bu rəqəmin yanlış olduğunu və əslində qurban sayının 7000-dən çox olduğunu iddia edirlər.
Samira niyə İranı tərk etməli olub?
Samira qızının ölümündən sonra kəşfiyyat orqanları tərəfindən təzyiqə məruz qaldığı üçün qaçıb. Ona qızını rejimin xeyrinə təqdim etməsi qarşılığında imtiyazlar təklif edilib və ailəsi hədələnib.
'Moharebeh' nə deməkdir və nə ilə bağlıdır?
'Moharebeh' İran qanunvericiliyi ilə 'Tanrıya qarşı savaş' deməkdir. Samira xaricdə yaşadığı və xarici media ilə danışdığı üçün bu maddə ilə ittiham olunub, bu da ölüm cəzası riski yaradır.
İran hökuməti etirazları necə izah edir?
İran rəsmi qurumları etirazların xarici güclər, xüsusilə ABŞ tərəfindən manipulyasiya edildiyini və şiddətə sövq edildiyini iddia edir. Onlar dinc etirazların xarici agentlərin ələ keçirdiyini bildirirlər.
Sevdanın ölümü hansı hadisə ilə əlaqəlidir?
Sevdanın ölümü iqtisadi narazılıqla başlayan, lakin daha sonra İslam Respublikasının sona çatdırılması tələblərinə çevrilən genişmiqyaslı etiraz hərəkatı zamanı baş verib.
Nəticə
Samiranın hekayəsi İranın son illərdə yaşadığı dərin travmaların və siyasi gərginliklərin bir simvoluna çevrilib. Sevdanın ölümü sadəcə bir ailənin faciəsi deyil, həm də rejimin etirazları yatırmaq üçün istifadə etdiyi metodların bir göstəricisidir. Bir tərəfdən dövlət xarici müdaxilə iddialarını irəli sürür, digər tərəfdən isə qurbanların ailələri və insan hüquqları qrupları kütləvi qətli ifşa etməyə çalışır. Samiranın mübarizəsi, ədalət axtarışı və qızının xatirəsini yaşatmaq istəyi, İranın gələcək siyasi taleyində mühüm rol oynayacaq bir müqavimət nümunəsidir.
